Να Κάνετε Κάτι και για τους Έλληνες

οι ελληνες και οι αλλοι

Σε αυτά τα άσχετα μεταξύ τους διαδικτυακά εκλογικά στιγμιοτυπα, βλέπουμε το πώς η ελληνικότητα ορίζεται με τέτοιον τρόπο που αποκλείει τους Εβραίους και τα LGBTQ+ άτομα και αποδεικνύει πώς κάθε ορισμός του «έθνους» γινεται μέσω αποκλεισμων, ακόμα και ατόμων που γεννήθηκαν και ζουν για γενιές στην Ελλάδα. Η ελληνικότητα είναι κατεξοχήν ετεροφυλόφιλη και χριστιανική, γι αυτό και τα συμφέροντα όσων δεν συμμορφώνονται σε αυτά τα πρότυπα γίνονται αντιληπτά ως αντιτιθέμενα στα συμφέροντα των «Ελλήνων», ως αντιτιθέμενα στο ίδιο το ελληνικό έθνος. Το «γιατι δεν κάνετε κάτι για τους Έλληνες» είναι πάντα φασιστικό ακριβώς γιατι ο «Έλληνας» (όπως και κάθε εθνικότητα) κατασκευάζεται γύρω από αποκλεισμός (των Εβραίων, των γκέι, των μεταναστών) και ακριβώς γιατί πάντα περιλαμβάνει μίσος προς τις ομάδες που δεν νοούνται ως «Έλληνες» ο οποίες δεν πρέπει να δουν προκοπή γιατι σιγουρα θα την στερούν από τους «Έλληνες».

Οι Νοικοκυραίοι και ο Αντισημιτισμός

εβραιοι

Σήμερα, τη Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος, ας θυμηθούμε ότι ο αντισημιτισμός δεν αποτελεί μια μακρινή ανάμνηση αλλά παραμένει μια ακόμα μορφή ρατσιστικής απειλής χαραγμένης βαθιά στο συλλογικό φαντασιακό μέσα από ανέκδοτα, αστεία και θεωρίες συνωμοσίας.

Η εικόνα του φιλάργυρου και τσιγκούνη εκμεταλλευτή Εβραίου έχει μακρόχρονη ιστορία στην Ευρώπη. Ο αντισημιτισμός όμως στην σύγχρονη ιστορία της λειτουργούσε ανάμεσα στα άλλα ως ένας τρόπος να αποδίδονται τα δεινά του καπιταλισμού στον Άλλον, μετατοπίζοντας έτσι την κριτική του συστήματος εκτός της υποτιθέμενης εθνικής ενότητας.

Αυτό το στένσιλ είναι γραμμένο για τον Ζακ. Οπως και οτιδήποτε τον θυμίζει, θα έπρεπε να είναι ένας καθρέφτης, στον οποίο όλοι αυτοί που έλεγαν/λένε «ένα ακόμη πρεζάκι, να μην προκαλούσε, γιατι να ασχοληθούμε με τον κάθε περιθωριακό, αυτη τη ζωή διάλεξε, καλύτερα να ασχοληθω με την πάρτη μου που να μπλέκω τώρα» θα έπρεπε να βλέπουν τα χέρια τους βαμμένα με το αίμα του. Άλλα, η παραχάραξη αυτού του στενσιλ σε έναν αντισημιτικό εμετό συνοψίζει σε μία εικόνα την λειτουργία αυτή που στρέφει την προσοχή απο τον πραγματικό εχθρό σε μια αόρατη, φανταστική απειλή. Μπορεί όμως αυτη η σκέψη να βοηθά τον κάθε εν δυνάμει δολοφόνο να κοιμάται πιο ήσυχα.

«Μία Πλάκα Κάναμε»: Γιατί δεν Γελάμε με τα Σεξιστικά αστεία

-Ποιος είναι ο ορισμός ενός queer Φιλανδού?

-Κάποιος που του αρέσουν οι γυναίκες περισσότερο από τα λεφτα.

-Πώς ανακαλύπτεις τους Κορεάτες στη γειτονιά σου?

-Άσε ένα κέρμα να κυλήσει στον δρόμο.

-Γιατί οι Αμερικάνοι έχουν μεγάλες μύτες?

-Γιατί ο αέρας είναι δωρεάν.

Αν δεν πιάσατε τα παραπάνω ανέκδοτα, δεν φταίει το χιούμορ σας. Άλλωστε δεν χρειάζεται να γελάσεις όντως με ένα ανέκδοτο για να το «πιάσεις». Αρκεί να γνωρίζεις τις παραδοχές και τα στερεότυπα στα οποία βασίζεται. Στην αυθεντική εκδοχή τα ανέκδοτα αυτά αφορούσαν Εβραίους και το αστείο συνίσταται ακριβώς στο ότι είναι οικουμενικά γνωστό πως οι αυτοί είναι φιλοχρήματοι. Και έχουν μεγάλες, γαμψές μύτες. Χωρίς αυτές τις παραδοχές το ανέκδοτο δεν μπορεί να λειτουργήσει. Και αντίστροφα: τα ανέκδοτα αυτά μας μαθαίνουν ότι οι Εβραίοι είναι φιλοχρήματοι. Και ότι τους αναγνωρίζουμε από τις γαμψές μύτες -όπως απεικονίζονται και στις γελοιογραφίες.

Μα είναι απλά ένα αστείο στερεότυπο θα πείτε. Το στερεότυπο αυτό όμως δεν είναι καθόλου άσχετο με το Ολοκαύτωμα και γενικότερα τις διώξεις των Εβραίων στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η εικόνα του φιλάργυρου Εβραίου που θα έκανε τα πάντα για τα λεφτά διαιωνίζεται διαμέσου των αιώνων με λιβελογραφήματα όπως τα Πρωτόκολλα των Σοφών των Σιών. Αυτά τα “άκακα” αστειάκια δεν είναι παρά μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή του αντισημιτισμού που έχει αποτελεσει τη βάση για τα πογκρομ στην Τσαρική Ρωσία μέχρι και δομικό στοιχείο την ναζιστική προπαγάνδας η οποία παρουσίαζε τους Εβραίους ως στυγνούς εκμεταλλευτές και τους κατεξοχήν φορείς του καπιταλισμού. Αυτό δε σημαίνει ότι τα ανέκδοτα για τους Εβραίους προκάλεσαν το Ολοκαύτωμα. Τα ανέκδοτα αυτά όμως είναι ταυτόχρονα σύμπτωμα του αντισημιτισμού και μέσο διάδοσής του. Τα στερεότυπα που αναπαράγουν τέτοιου είδους αστεία λοιπόν δεν είναι αθώα και πρέπει να τα βλέπουμε κριτικά. Βασίζονται στην ύπαρξη ενός συστήματος καταπίεσης και συμβάλλουν στην διαιώνισή του.

Ομοίως, τα σεξιστικά αστεία δεν είναι απλά αθώα αστεία. Στηρίζουν και ταυτόχρονα αναπαράγουν κλασικές πατριαρχικές παραδοχές: οι γυναίκες είναι τρελές, υστερικές, πουτάνες, φιλάρεσκες, υπερευαίσθητες, ζηλιάρες και αξίζουν τον χλευασμό μας αν είναι χοντρές, «γεροντοκόρες» ή φεμινίστριες. Όλα αυτά βασίζονται σε υπάρχουσες αντιλήψεις που στηρίζουν την ιδέα περί γυναικείας κατωτερότητας. Τα ανέκδοτα απλά φροντίζουν να τις φυσικοποιούν, να τις κανονικοποιούν και να τις σερβίρουν ως μια οικουμενική αλήθεια. Το δε δήθεν χιουμοράκι τις κάνει να φαίνονται ακίνδυνες. «Δεν είναι μισογυνικες γιατί δείτε, γελάμε όταν τα λέμε. Γελάστε κι εσείς. Μην είστε ξινές». Και μερικές γυναίκες όντως γελάνε –όπως ορισμέν@ γελάνε με τα κακά αστεία του αφεντικού τους.

Σύμφωνα με δύο θεωρίες σχετικά με το χιούμορ, αυτό χρησιμοποιείται είτε ως μηχανισμός ανακούφισης από μια δύσκολη κατάσταση (relief theory), είτε ως μέθοδος bonding μιας ομάδας γελώντας εις βάρος κάποιου τρίτου (superiority theory). Τα σεξιστικά αστεία ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία καθώς βοηθούν τους άντρες που αστειεύονται εις βάρος των γυναικών να δεθούν μεταξύ τους και ταυτόχρονα να διατηρήσουν την αίσθηση ανωτερότητάς τους απέναντί μας. Η αναπαραγωγή των ίδιων αστείων περισσότερο ακούγεται σαν τα αλυχτά μιας αγέλης λύκων για να τρομάξουν το θήραμα, παρά με την βουβή κραυγή του απελπισμένου. Για παράδειγμα η οικονομική κρίση έχει αποτελέσει την αφορμή για γαλόνια χιούμορ. Είναι άλλο όμως να αυτοσαρκάζεσαι για την πενιχρή οικονομική σου κατάσταση, έχοντας το χιούμορ σαν μηχανισμό άμυνας όπως στο πρώτο παράδειγμα και κάτι ολότελα διαφορετικό να χρησιμοποιείς το χιούμορ προκειμένου να επιτεθείς, χλευάζοντας την επισφαλή θέση ενός λιγοτέρου προνομιούχου συμπολίτη σου. Από τα δύο αστεία μόνο το δεύτερο προκάλεσε αποστροφή.


βενζιναδικο

ζορμπα

Η παρακάτω γελοιογραφία για παράδειγμα έχει την ίδια θεματική με το post. Η διαφορά όμως έγκειται στο ότι αντί να κάνει πλάκα εις βάρος της πωλήτριας εμπαίζοντάς την για την επισφαλή της θέση, την προσεγγίζει με συμπόνοια και κατανόηση λειτουργώντας ανακουφιστικά και συνάμα υποστηρικτικά.

πωλήτρια.png

πηγή: http://www.socomic.gr/2016/12/the-working-dead-athens-working/

Η σάτιρα είναι επιτυχής όταν χτυπάει από κάτω προς τα πάνω (“punching up, not down” όπως λένε στα αγγλικά), όχι όταν έχει στόχο τον αδύναμο από θέση προνομίου. Τα αστεία για το βιασμό, το Ολοκαύτωμα, την δουλεία δεν είναι αστεία που γίνονται από τα θύματα βιασμού, τους Εβραίους και τους μαύρους για να μειώσουν την ένταση που τους προκαλεί ο μισογυνισμός, ο αντισημιτισμός, ο ρατσισμός. Είναι κατά κανόνα αστεία που γίνονται από τους προνομιούχους και είτε εσκεμμένα είτε όχι μειώνουν τη σοβαρότητα των καταστάσεων αυτών έτσι ώστε τα θύματα τους όχι μόνο να νιώθουν άβολα αλλά και να αντιλαμβάνονται ως εχθρικό έναν κόσμο όπου τα προβλήματά τους αντιμετωπίζονται ελαφρά. Επιπροσθέτως, τα αστεία για τον βιασμό αναπαράγουν βασικά αξιώματα της κουλτούρας του βιασμού, για παράδειγμα ότι οι γυναίκες κατά βάθος τον απολαμβάνουν ή ότι οι άντρες είναι αδύνατο να κρατηθούν. Ο βιασμός δεν πρέπει να γίνεται αστείο όχι γιατί είναι κάτι ιερό που κανείς δεν πρέπει να αγγίξει αλλά γιατί ο τρόπος με τον οποίο αναφέρεται για πλάκα είναι επιβλαβής για τις γυναίκες που ζουν σε έναν κόσμο όπου ο βιασμός είναι ένας διαρκής κίνδυνος. Αν υπάρχει καλό rape joke αυτό θα ήταν κάποιο που αναδεικνύει ακριβώς αυτή την κατάσταση, όπως πολύ πετυχημένα το κάνει εδώ ο Louis C.K.: https://www.youtube.com/watch?v=yRzs7v0do_Q


«Και τι γίνεται με τα αστεία εναντίον των αντρών;», με ρωτάνε συχνά. Τα αστεία που αφορούν τους λευκούς, ετεροφυλόφιλους, cis άντρες (όταν δηλαδή δεν χλευάζουν έναν άντρα για την φυλή, την σεξουαλικότητά του, την ταυτότητα φύλου του αλλά ακριβώς για την ιδιότητά του ως άντρα) είναι συνήθως αστεία που δείχνουν ότι είναι «γουρούνια» και έχουν στο μυαλό τους μόνο το σεξ και το φαγητό. Ας αναλογιστούμε όμως, ποιος βλάπτεται πραγματικά όταν οι άντρες είναι (ή θεωρείται ότι είναι) αναίσθητοι και αναζητούν πάση θυσία σεξ και φαί. Οι άνδρες απλά αυτοσαρκάζονται παρουσιάζοντας τους εαυτούς του σαν άμοιρα έρμαια των αταβιστικών τους ορέξεων, δικαιολογώντας κάθε μη πολιτισμένη συμπεριφορά τους, ενώ οι γυναίκες βρίσκονται για μια ακόμα φορά στη θέση του θύματος. Πρώτον γιατί έτσι μαθαίνουν ότι δεν είναι παρά σεξουαλικά αντικείμενα που δε θα πρέπει να έχουν προσδοκίες συναισθηματικής φύσης από αυτούς. Δεύτερον, επειδή το πατριαρχικό αυτό μοντέλο αρρενωπότητας για τον άντρα τον σκληρό, τον άντρα γαμιά, είναι ακριβώς η ουσία στην οποία βασίζεται η αντρική ανωτερότητα στην πατριαρχία. Η αντρική σεξουαλικότητα δεν στιγματίζεται, αντίθετα εξυμνείται, ενώ η αναισθησία θεωρείται προτέρημα σε σχέση με τον γυναικείο συναισθηματισμό, που είναι και ο λόγος για τον οποίο αυτές ακόμα δε θεωρούνται κατάλληλες για ηγετικές θέσεις. Επομένως, ακόμα και αν τα αστεία αυτά περιορίζουν τους άντρες σε στερεότυπα, αυτό γίνεται και πάλι στον βωμό της πατριαρχίας. Και όπως έχουμε πει και αλλού, η πατριαρχία είναι ένα σύστημα ιεραρχίας που ευνοεί τους άντρες εις βάρος των γυναικών.

Το χιούμορ δεν είναι ένα είδος free pass που σου επιτρέπει να πεις οτιδήποτε χωρίς καμία κριτική ή ανάλυση. Αν συνεχίσεις λοιπόν να υπερασπίζεσαι τα μισογυνικά και ρατσιστικά σου αστεία θα κριθείς όχι μόνο ως μισογύνης και ρατσιστής αλλά και ως τεμπέλης. Δεν μπορείς καν να σκεφτείς έξω από τα καθιερωμένα. Και όχι, δεν είσαι edgy και τολμηρός γιατί απλά δεν υπάρχει τίποτα πιο προβλέψιμο και ασφαλές από ένα αστείο που θίγει τον ήδη καταπιεσμένο.