Σύμφωνα με ένα χαριτωμένο και μοιράσιμο tweet (βλ σχολια) οι γυναίκες είναι «συναισθηματικές», ποτέ δεν έχουμε δει καμία όμως να ρίχνει οξύ στο πρόσωπο κάποιου εξαιτίας των συναισθημάτων της. Ο ισχυρισμός αυτός δεν στέκει μπροστά σε μια ιστορική εξέταση. Στην Ελλάδα, στην δεκαετία του ’50 και του ’60 ήταν συχνό φαινόμενο μια γυναίκα να πετάει βιτριόλι σε έναν άντρα που αθέτησε την υπόσχεση γάμου ή την εγκατέλειψε για άλλη αφού την «διέφθειρε». Η κατηγορία αυτή εγκλημάτων υπαγόταν στα λεγόμενα «εγκλήματα τιμής» που αντιμετωπιζόταν με συμπάθεια από την κοινή γνώμη αλλά και τα δικαστήρια.

Στο βιβλίο «Δια λόγους τιμής: Βία, Συναισθήματα και Αξίες στην μετεμφυλιακή Ελλαδα» που διάβασα για κάποιο μάθημα κοινωνικης ανθρωπολογίας πολλά χρόνια πριν, εξετάζεται η συγκεκριμένη κατηγορία εγκλημάτων που συντελούνταν σύμφωνα με κάποια συγκεκριμένα πολιτισμικά σενάρια. Συνήθως ένας άντρας συγγενής, πατέρας ή αδερφός, μιας γυναίκας, αλλά και η ίδια η γυναίκα, αναλάμβανε να εκδικηθεί εκείνον που την «ατίμασε» ενώ άλλοτε οι άντρες συγγενείς στρέφονται ενάντια στην γυναίκα που «εξέθεσε» την οικογένεια. Σε αυτό το πλαίσιο οι λεγόμενες «βιτριολίστριες» επιτίθεντο στον άντρα τραυματίζοντάς τον και συχνά δηλώνοντας στην αστυνομία αμετανόητες. Άλλες φορές του επιτίθονταν με όπλο ή μαχαίρι κατορθώνοντας να τον σκοτώσουν. Το βιβλίο εξετάζει την πορεία μέσα από την οποία τα εγκλήματα αυτά άρχισαν να αντιμετωπίζονται λιγότερο ευνοικά από τα δικαστήρια και την κοινωνία εν γένει.

Τα παραπάνω δεν τα λέω φυσικά με την έννοια «ε να και οι γυναίκες τα ίδια κάνουν» ή για να ισχυριστω ότι δεν υπάρχει πατριαρχία επειδή και οι γυναίκες ασκούν βία κατά των αντρών. Το ακριβώς αντίθετο. Τα εγκλήματα αυτά άλλωστε έχουν ιδιαιτέρως έμφυλο χαρακτήρα, υπαγορεύονται από άκρως πατριαρχικά αφηγήματα περί τιμής και ντροπής και σχετίζονται άμεσα με την εξουσία των αντρών επί των γυναικών εντός της οικογένειας. Το σημαντικότερο είναι πως οι γυναίκες δράστριες μας βοηθάνε να τεκμηριώσουμε ότι η άσκηση βίας δεν έχει τίποτα το «φυσικό» και το βιολογικό. Οι γυναίκες δεν είναι λιγότερο βίαιες επειδή έχουν πιο ήπια, ήρεμη και υποταγμένη φύση. Αλώστε η μεγαλύτερη υποταγή τους εντός της πατριααρχικής οικογένεια τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν ακριβώς αυτό που μπορούσε να της οδηγήσει στη βία όταν ένιωθαν ότι απειλούταν ο πυρήνας της γυναικείας υποκειμενικότητάς τους αλλά και το μέλλον τους στην κοινωνία. Τα εγκλήματά τιμής, και ειδικά όταν διαπράττονταν από τις ίδιες τις γυναίκες, είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να αποφυσικοποιήσουμε την βία και να την συνδέσουμε όχι μόνο με τις υλικές συνθήκες (προανώς η οικονομική εξάρτηση των γυναικών από τους άντρες ήταν στην βάση όλων αυτών) αλλά και το πώς αυτές οι συνθήκες συνδέονται με την κουλτούρα και την κατασκευή των ίδιων των συναισθημάτων. Όπως δηλαδή συμβαίνει με τα «εγκλήματα πάθους» και τις γυναικοκτονίες σήμερα.

Σε αυτό θα ήθελα να προσθέσω και το εξής. Η άσκηση βίας, οποιασδήποτε βίας, ακόμα και βίαιης αντίστασης στην εξουσία, καταδικάζεται συχνά ανεξάρτητα από το κίνητρό της . Στην δικαιολόγηση της καταδίκης αυτής έχει πρόσφατα προστεθεί και ένας υποτιθέμενα φεμινιστικός λόγος σύμφωνά με τον οποίο η βία είναι «μάτσο», επειδή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πατριαρχία καθώς ασκείται συνήθως από άντρες και όχι από γυναίκες -το οποιό αληθεύει. Το ιδανικό που προβάλλεται έτσι είναι να γίνουμε όλοι ήπιοι και κατά της βίας όπως οι γυναίκες. Αν η αντρική βία εξαλειφθεί, σύμφωνα με αυτό το σενάριο, όλοι θα είμαστε καλύτερα. Αυτό που δεν λαμβάνει υπόψη της αυτή η λογική είναι ότι στην πατριαρχία το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι άντρες μαθαίνουν να εκφράζονται βίαια αλλά και ότι ταυτόχρονα οι γυναίκες μαθαίνουν να την αποφεύγουν. Αυτό δημιουργεί μια δυναμική που θυματοποιεί τις γυναίκες οι οποίες απλά δεν είναι εξοικειωμένες με την βία, δεν έχουν μάθει να την ασκούν από τα νηπιακά τους χρόνια παλεύοντας με συμμαθήτριές τους, δεν είναι εκπαιδευμένες σε αύτη και έτσι τρομοκρατούνται και ελέγχονται ευκολότερα από αυτήν. Το πρόβλημα δεν είναι δηλαδή μόνο στο ποιος ασκεί τη βία αλλά και στο ποιος θεωρείται αδιανόητο να την ασκήσει, δημιουργώντας μια μόνιμη ανισορροπία. Από αυτή την άποψη οι βιτριολίστριες δείχνουν οτι η τάξη αυτη μπορεί να ανατραπεί