Υπάρχει μια τάση που έχω παρατηρήσει σε όλες τις σειρές και τις ταινίες που κυκλοφορούν τα τουλάχιστον 5 τελευταία χρόνια: την ενσωμάτωση ενός είδους ταξικού μίσους στην πλοκή και την αισθητική των σειρών και ένα είδος αναστοχαστικότητας όσον αφορά τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός δεν είναι πια ο ελέφαντας στο δωμάτιο, η πλοκή δεν εκτυλίσσεται σε ένα ουδέτερο, ανιστορικό σύμπαν αλλά το ίδιο το σύστημα συχνά κατονομάζεται ρητά-ακόμα και αν δεν είναι με τον τρόπο που θα αναφερόταν σε αυτό ένας μαρξιστής.  Από τις ρομαντικές comedy μέχρι τις ταινίες δράσης η λέξη «καπιταλισμός» αναφέρεται explicitly με τρόπο που δεν γινόταν παλιότερα. Οι πρωταγωνιστές αναφέρονται σε αυτόν όταν θέλουν να δικαιολογήσουν την επιδίωξη του κέρδους από την μικρή, τίμια επιχείρησή τους όπως ο Seth Rogen στο Platonic, όταν θέλουν να καταγγείλουν την χλιδή των πλουσίων όπως στο We were Liars ή όταν θέλει να καταδείξουν τον νεποτισμό και τα προνόμια της ανώτερης τάξης όπως στο Your Friends and Neighbors.

Ακόμα και όταν δεν αναφέρεται ρητά ο καπιταλισμός όμως, η ίδια η πλοκή φαίνεται πλέον να αναδεικνύει σχεδόν πάντα ένα είδος ταξικής ανισότητας ή αδικων προνομίων, είτε παρουσιάζοντας καθόλου κολακευτικά τους πλούσιους ως αλαζόνες, σνομπ, κακότροπους και out of touch (The Perfect Couple, I love that for You, Sirens, We were liars, Hacks), είτε παρουσιάζοντας τον κόσμο των επιχειρήσεων ως εστία διαφθοράς (πχ  Severance, Succession, The Boys, the Morning Show), είτε ακόμα βάζοντας τον σοσιαλισμό στην εικόνα (Poor things, Carnival Row).

Θα μπορούσε κανεις να πει ότι αυτή είναι μια αισιόδοξη εικόνα. Η Αμερική είναι ένα καζάνι που βράζει και ο κοινωνικός αναβρασμός διαχέεται αναπόφευκτα προς την βιομηχανία του θεάματος, η τελευταία μπορεί κιόλας να συνεισφέρει σε αυτόν. Και όμως , βλέπουμε στην πράξη πως σε κάθε μία από τις περιπτώσεις το ίδιο το έργο φροντίζει είτε να διοχετεύσει την οργή σε ανώδυνους στόχους είτε να προσφέρει ένα άκρως αποριζοσπαστικοποιημένο μήνυμα. Κατά μία έννοια μιλάμε εδώ για την κλασική παρατήρηση του Μark Fisher ότι η βιομηχανία του θεάματος απλά προ-ενσωματώνει μια κριτική στον καπιταλισμό έτσι ώστε μια ταινία να «είναι αντικαπιταλιστική για λογαριασμό μας, επιτρέποντάς μας να συνεχίσουμε να καταναλώνουμε με ασυδοσία». Μιλάμε όμως και για πιο συγκεκριμένα plot devices και αισθητικές επιλογές που επεισόδιο με επεισόδιο καταφέρνουν εν τέλει να υπηρετουν το σύστημα όσο και αν προσποιούνται ότι το καταγγέλλουν. Μπορούμε να βρούμε ντουζίνες τρόπους που γινεται αυτό αλλά παρακάτω είναι 3 από τα κυριότερα μοτίβα που έχω ξεχωρίσει.

Η πιο συνηθισμένη μέθοδος για να το πετύχει αυτό είναι ξεχωρίζοντας ένα μέρος της αστικής τάξης ως «καλό». Είτε στη βάση του φύλου (οι γυναίκες εκατομμυριούχοι είναι καλύτερες από τους άντρες  όπως στο Ted Lasso, και προστατεύουν τις άλλες γυναίκες από τον μισογυνισμό όπως στο Hacks), είτε στη βάση της φυλής (οι μαύροι εκατομμυριούχοι είναι καλύτεροι γιατί είναι αυτοδημιούργητοι και θυμούνται τις ρίζες τους όπως στο Imperfect Women), είτε σε διαγενεακή βάση (οι σημερινοί νεαροί γόνοι των πλούσιων οικογενειών είναι πιο woke και πιο συνειδητοποιημένοι σχετικά με τα προνόμιά τους όπως στο We Were Liars).  Συμβαδίζοντας εδώ με μια λιμπεραλ φεμινιστική τάση σύμφωνα με την οποία η εργασιακή εκμετάλλευση παραμελείται προς όφελος της κατάδειξης της τοξικής αρρενωπότητας, της σεξουαλικής παρενόχλησης και του ρατσισμού, το αφήγημα ότι «υπάρχουν και καλά αφεντικά» προσφέρει ένα αισιόδοξο μήνυμα για το μέλλον όπου θα υπάρχει μεγαλύτερο diversity και περισσότερη γενναιοδωρία στις τάξεις των αφεντικών. Ο καπιταλισμός ήταν κακός γιατι η παλιοί πλούσιοι ήταν κακοί, μοχθηροί, και αδίστακτοι, το woke κινημα όμως παράγει «ηθικούς» δισεκατομμυριούχους όπως η Τaylor Swift που δίνει μεγάλα bonus στους εργαζομένους της και αποφεύγει τις προβληματικές δηλώσεις. Το μέλλον μας προδιαγράφεται λαμπρό.

Η άλλη μέθοδος έχει να κάνει κι αυτή με την μετατόπιση του προβλήματος στην σφαίρα της προσωπικής ηθικής και της ατομικής συμπεριφοράς και αφορά το πώς οι φτωχοί και καταπιεσμένοι είτε δείχνουν τόσο απαίσιες, δόλιες και κανιβαλιστικές συμπεριφορές που χάνουν στο τέλος το δίκιο τους (Parasites, Shameless) είτε τελικά αποδεικνύουν ότι όταν αποκτήσουν εξουσία είναι εξίσου κακοί ή μάλλον χειρότεροι από τους μεγαλοαστούς που τους καταπίεζαν (Beef, Sirens). Το ταξικό μίσος δηλαδή ερμηνεύεται ως απλός φθόνος γι αυτό που οι κατώτερες τάξεις θα ήθελαν να αποκτήσουν αλλά δεν μπορούν και άρα η ταξική καταπίεση φυσικοποιείται ως ένα εγγενές ένστικτο: κάποιοι άνθρωποι απλά είναι φρικτοί και αδίστακτοι και η ανθρωπότητα πάντα θα υποφέρει από αυτούς όποιες και αν είναι οι σχέσεις παραγωγής. Αξιοσημείωτο είναι ότι στη σειρά Shameless που περιγράφει την μίζερη πραγματικότητα του αμερικανικού λευκού λούμπεν προλεταριάτου, οι φτωχοί την πατάνε σχεδόν αποκλειστικά από άλλους φτωχούς ή απλα αυτοσαμποτάρονται ενώ τα αφεντικά συνήθως είναι και τα πιο ηθικά ακέραια.

H τρίτη και πιο ύπουλη μέθοδος όμως είναι η εξής: η ηδονοβλεπτική ματιά στην ζωή των πλουσίων με τα εντυπωσιακά ευρύχωρα διαμερίσματα με τις πισίνες, την καλόγουστη μίνιμαλ διακόσμηση και τις εντυπωσιακές θέες, τα εξαιρετικά, φίνα καλοραμμένα ρούχα τους, τα τεράστια κότερα, τις σχεδόν διαρκείς διακοπές τους, τα πανάκριβα εστιατόρια στα οποία δειπνούν, τα αψεγάδιαστα σώματα και πρόσωπα τους που δεν κρύβουν ότι είναι αποτέλεσμα αισθητικής παρέμβασης και ακριβών προϊόντων ουσιαστικά μας εντείνουν την επιθυμία για το είδος της ζωής που ζουν, μας δείχνουν τι ακριβώς θα έπρεπε να εποφθαλμιούμε. Πουθενά δεν είναι αυτό πιο αισθητό από την σειρά Your Friends & Neighbors που υποτίθεται υιοθετεί μια κριτική ματιά προς την διεφθαρμένη και κομπιναδόρικη αργόσχολη ανώτερη τάξη των πολυτελών προαστίων. Και ενώ ο ξεπεσμένος  πρωην πλούσιος πρωταγωνιστής αναγκάζετα να εισβάλλει στα σπίτια των γειτόνων του και να αποσπά αντικείμενα αξίας, κάθε διάρρηξη συνοδεύεται από ένα κλιπ που εξηγεί γιατί το εν λόγω αντικείμενο είναι πολύτιμο. Το κλιπ αυτό όμως μοιάζει ΑΚΡΙΒΩΣ σαν διαφήμιση που έχει ενσωματωθεί στο σενάριο εξυπηρετώντας τάχα την πλοκή.  Όσο λοιπόν και να φαίνεται ότι o κόσμος του θεάματος κατακρίνει τους πλούσιους η αδιάκοπη εμμονή του με αυτούς δεν είναι παρά μια διαρκής διαφήμιση των πραγμάτων που μας υποδεικνύονται ως σύμβολα status και άρα αντικείμενα πόθου.

Ας αναρωτηθούμε άλλωστε πού ξέρουμε ποια αμάξια ή ρολόγια θεωρούνται τα πιο prestigious δεδομένου ότι ελάχιστες από εμάς βλέπουν πλέον διαφημίσεις, πόσο μάλλον διαφημίσεις ειδών πολυτελείας, αν όχι μέσω από τις ταινίες στις οποίες οι διαφημίσεις έχουν εδώ και καιρό ενσωματωθεί? Πέρα όμως από διαφημίσεις, η επειδικτική κατανάλωση των πλουσίων χρησιμοποιείται όχι μόνο ως παράδειγμα προς μίμηση αλλά και ως σημάδι της ανωτερότητάς τους που προκαλεί την αίσθηση της διάκρισής τους απο εμάς, τον τρόπο που περιβάλλονται από μια θεική αύρα και προκαλούν δέος. Όπως παρατηρεί και ο Byung-Chul Han:

Η εξουσία και το μεγαλείο έχουν εγκαταλείψει προ πολλού το πεδίο της πολιτικής και έχουν μετατοπιστεί στα ενδότερα του κεφαλαίου. Οι διαφημίσεις αποτελούν την καπιταλιστική εκδοχή των εκκλησιαστικών ύμνων. Οι star που εγκωμιάζουν τα νέα προϊόντα είναι οι σύγχρονοι άγγελοι. Οι καπιταλιστική ύμνοι δημιουργούν το μεγαλείο. Αυτη είναι η λαμπερή όψη της εξουσίας που εκπροσωπείται αποκλειστικά από το κεφάλαιο. Η επιδοκιμασία με την οποία ανταμείβεται το κεφάλαιο αποκαλείται κατανάλωση

Byung-Chul Han, Toπολογία της Βίας

Χθες οι αναρχικοί και κάποιοι ακόμα δεν δέχτηκαν να καθίσουν κάτω όταν ένα κομμάτι των διοργανωτών προέτρεψε το πλήθος σε καθιστική διαμαρτυρία κι αυτό καθόλου δεν άρεσε σε όσους πήγαν στη συγκέντρωση για φέρουν τους πολιτικούς μας σε δύσκολη θέση και να τους πιάσουν στο φιλότιμο. Τι να κάνουμε, δεν βλέπουν όλοι τις μαζικές πορείες και τις συγκεντρώσεις σαν μια περφορμανς που απευθύνεται σε έναν φανταστικό κριτή ο οποίος άπαξ και αποφασίσει ότι εμείς έιμαστε οι καλοί, θα μας δώσει αυτό που ζητάμε. Ούτε όλοι πιστεύουν οτι αυτό που κατά βάθος ζητάμε είναι η συμβολική αναγνώριση, οι ηθικές νίκες και οι μικρές παραχωρήσουλες.

Αυτη η αντίλψη πείναι πολύ διάχυτη και στον φιλελέ φεμινισμό αφού μας έκαναν να πιστέψουμε πως αν δείξουμε δημόσια το πόσο υποφέρουν οι γυναίκες, αν δείξουμε πόσο συχνά κακοποιούνται ή δολοφονούνται εξαιτίας της πατριαρχίας, πόσο επηρεζει όλες τις πτυχές της ζωής μας, τότε ο ίδιος κριτής θα μας λυπηθεί και θα μας δώσει το δίκιο. Έτσι όπως και στην περίπτωση της δολοφονίας του Charlie Kirk,η πολιτική γίνεται ένας αγώνας να δείξουμε σε κάποιον που στέκεται πάνω ή πέρα από εμας, ότι εμείς είμαστε οι καλοί, οι υπεράνω, οι ευάλωτοι. Όλες οι κινητοποιήσεις, οι συγκεντρώσεις, οι πορείες, οι δράσεις μετατρέπονται έτσι σε ένα θέατρο που απευθύνεται σε αυτή την ευαισθησία του φανταστικού μας κριτή. Σε αυτό το πλαίσιο η καθιστική διαμαρτυρία έχει πολύ συγκεκριμένες συνδηλώσεις και εξυπηρετεί ακριβώς στο να δείξει ότι εμείς όχι μόνο δεν ήρθαμε να απαιτήσουμε, ίσα ίσα δεν θέλουμε καν να αφήσουμε την υπόνοια ότι μπορεί να θέλουμε και να γλιτώσουμε το ξύλο αν μας αξίζει. Θα κάτσουμε κάτω και θα υποστούμε καρτερικά την μοίρα μας και αν μας χτυπήσουν χωρίς να φταίμε σε κατι τότε το χειρότερο γι αυτούς γιατι θα εκτεθούν σε αυτόν τον φανταστικό κριτή.

Ε τι να κάνουμε οι αναρχικοί και κάποια κομμάτι του κινήματος έχουν άλλη αντίληψη για τις πορείες και την πολιτική γενικότερα. Οι παραπάνω τακτικές βέβαια δεν είναι εντελώς άχρηστες, μπορούν να πιάσουν σε ενα δικαστήριο, σε μία σχολική τάξη, όταν θες οι γονείς σου να τιμωρήσουν τον αδερφάκι σου και όχι εσένα, ή οταν θες να σου πάρουν παγωτό επειδή ησουν καλό παιδί. Σε ολες τις περιπτώσεις δηλαδή που εκτυλίσσονται με δεδομένη ιεραρχία και θες να καλοπίασεις την εξουσία.

Αυτή η σύγκρουση αντιλήψεων έκανε πάλι χθες κάποιους να βγάλουν τους αναρχικούς προβοκάτορες πέρα από κάθε λογική και αποδεικνύοντας ότι τελικά δεν εχουν καν πρόβλημα με την βία των μεθόδων τους, έχουν πρόβλημα με το ότι αυτοί δεν δέχονται να παίξουν το παραπάνω παιχνίδι -έχουν πρόβλημα και με την αισθητική τους καθώς τα κράνη που φοράνε για την αυτοάμυνά τους και ο μάσκες για να μην εκτίθενται στο Κράτους και τους φασίστες δείχνουν κάπως εριστκα και χαλάνε την εικόνα του καλού παιδιού. Άλλωστε τι έχουν να φοβηθούν, όποιος λέει αλήθεια έχει το θεό βοήθεια δε λέμε?

Αυτό το πρόβλημα έχει δυστυχώς ανακύψει πιο έντονα στην περίπτωση των συγκεντρώσεων που έχουν σχέση με τα Τέμπη ακριβώς γιατί ένα κομμάτι του πληθυσμού βλέπει αφενός το αρχικό γεγονός κατά βαθος ως μια ‘τραγωδία», αφετέρου ως ένα οικογενειακό δράμα που αφορά όχι όλα εμάς των οποίων η ζωή απαξιώνεται de facto από το Κράτος και το Κεφάλαιο, που από τύχη δεν ήμασταν στο τρένο, αλλά κυρίως τους συγγενείς των θυμάτων στους οποίους οφείλουμε να συμπαρασταθούμε διακριτικά. Το ζήτημα έτσι αποπολιτικοποιείται και γίνεται κάτι μεταξύ κηδείας και μνημοσυνου.

Σε αυτές τις συνθήκες λοιπόν η χθεσινή εικόνα είναι ενθαρρυντική: σε μια πολιτική σκηνή την οποία έχει αλώσει ο φιλελευθερισμός και η μιζέρια, κάποιοι ακόμα στέκονται ακόμα όρθιοι.

Ο λόγος που τόσος κόσμος έχει σοκαριστεί επειδη έχουμε κατουρηθεί στα γέλια που ένας φασίστας έφαγε σφαίρες στο λαιμό την ώρα που έκανε την ρατσιστικη ομιλιά του είναι κυρίως η αισθητικοποίηση της πολιτικής, Η φιλελεύθερη αντίληψη περί πολιτισμένου διαλόγου δίνει έμφαση στους καθώς πρέπει τρόπους, στα προσωπικά αισθήματα και την ατομική ηθική βάζοντας σε δεύτερη μοίρα τη συστημικότητα της πολιτικής που παράγεται σε κεντρικό επίπεδο. Η βία του συστήματος γίνεται αόρατη αφού όλοι σοκαριζόμαστε από την βία των λεξεων και των εικόνων.

Έτσι λογίζεται συχνά ότι οι αναρχικοί, οι αριστερές, οι κομμουνιστές, οι φεμινίστριες και οι άνθρωποι των κινημάτων είναι αναρχικοί, αριστερές, κομμουνιστές, φεμινίστριες κτλ λόγω κάποιας ηθικής ανωτερότητας, ότι είναι απλά «καλοί» και ευαίσθητοι άνθρωποι, ευγενικοί και με καλή ανατροφή, από ζεστά όλο θαλπωρή σπιτικά, που ανατριχιάζουν με την βία, σε αντίθεση με τους απολίτιστους ούγκανους της ακροδεξιάς. Η Αριστερά έχει γίνει συνώνυμο με τα λεπτά συναισθήματα και τα καλοδιατυπωμένα επιχειρήματα σε αντίθεση με την σκληρότητα και την ανορθογραφια δεξιών. Η Αριστερά καμια φορά σχεδόν οικειοποιείται την χριστιανική ηθική, και μετά επιδίδεται σε ένα μάταιο αγώνα να αναδειξει την αντίφαση, ότι η αριστεροί είναι πιο κοντά στην διδασκαλιά του Ιησου από τους Έλληνορθοδοξους πατριώτες ή τους ρατσιστες προτεσταντες που δεν αγαπούν τον πλησίον τους λες και το πρόβλημα είναι ότι οι τελευταίοι δεν έχουν διαβάσει προσεκτικότερα την Κενή Διαθήκη.

Σε αυτό βέβαια είναι συνένοχη και η ιδια φιλελευθεροποιημένη προοδευτική μερίδα της κοινωνίας που εχει ταυτίσει τους αγώνες με ένα αίσθημα απέραντης ενοχικότητας -όσο πιο ενοχικά νιώθεις και όσο πιο εύκολα τριγκάρεσαι τοσο πιο αγνός αγωνιστής είσαι- και προσωπικής ηθικής ανωτερότητας. Είμαστε στην σωστή πλευρά της ιστορίας και θα νικήσουμε χωρίς να χρειαστεί να ασκήσουμε βία γιατί είμαστε καλύτεροι άνθρωποι . Αν χάσουμε αυτό το ηθικό πλεονέκτημα, θα αξίζει καν η νίκη στους ταξικούς μας αγώνες ή μήπως θα γίνουμε «ίδιοι» με αυτούς που μας εκμεταλλεύονται επειδή είναι κακοί και άπληστοι άνθρωποι ή σαν τους φασίστες που σκοτώνουν οποιον διαφωνεί μαζί τους?

Φυσικά ο ίδιος ο φασίστας μακαρίτης Charlie -όπως και άλλοι όπως ο Σαπίρο και διαφορες περσόνες της ακροδεξιάς -διέψευδε επίσης αυτό το δίπολο καθώς εστεκαν υποτίθεται υπερ του «διαλόγου» -ενός διαλόγου φυσικα στημένου που δεν μπορούσαν να χάσουν αφού έτσι κι αλλιώς στόχος ήταν η γελιοποίηση των αντιπαλων τους. Αυτή η υπερβολική έμφαση στον διαλογο βέβαια δεν σημαίνει καμία τρομερή φιλοσοφική εκλέπτυνση των επιχειρημάτων, είναι απλα η διαμεσολάβηση της πολιτικής από καλοσκηνοθετημένες εικόνες διαβασμένων ανθρώπων της ελίτ που ανταλλάζουν απόψεις σε πάνελ, χωρίς να υψώνουν τον τόνο της φωνής τους, σε χώρους αποστειρωμένους και «ουδέτερους», κάπου μακριά από εκεί που λαμβάνει χώρα η καθημερινή συστημική βία. Η εμμονή με την «ελευθερία της έκφρασης» να προσθέσουμε δεν έχει κανένα ιδιαίτερο νόημα εντός ενός συστήματος που έτσι κι αλλιώς το Κράτος και το Κεφάλαιο διαθέτουν υπεροπλια των μέσων να προπαγανδίσουν και να επιβάλλουν την «αποψη» τους ως κανονικότητα. Τα πάντα είναι απλά ένα θέατρο που δίνει την εντύπωση ότι νικάει ο πιο άξιος, αυτός που καταφέρνει να πείσει τους περισσότερους.

Βαριέμαι φρικτά ολες αυτές τις απολίτικες εκκλήσεις για ενσυναίσθηση και civility από ανθρώπους που χέζονται πάνω τους μην κλιμακωθουν τα πράγματα γιατί νιωθουν ακόμα υπερβολικά άνετα με το τρέχον επίπεδο βιας. Αν φοβόμαστε ότι θα τις φάμε, αυτός είναι λόγος να οργανωθούμε καλύτερα, όχι να εγκαλούμε τους άλλους να κάτσουν ήσυχα ούτε να διακηρύσσουμε πόσο κατά της βίας είμαστε. Γι αυτο γουστάρω που η Αναρχία τουλαχιστον κάνει embrace την χρηση βίας αψηφώντας αυτή την ασφυκτική φιλελέ υποκρισία. Να προσθεσω οτι αν η χρηση βιας δικαιολογεί την κρατική καταστολή αυτό ειναι επειδη το επιτρεπει το μισος της μιας πλευρας και η ενοχικότητα της αλλης.

Σταματήστε λοιπόν να προσποιείστε ότι ο Chrlie Kirk ήταν σαν τον μπαρμπας σας με τα ρατσιστικά σχόλια στο οικογενειακό τραπέζι και όχι ενα κομμάτι του κατεστημένου που τα έπαιρνε από παντού για να κολακεύει το κοινό του ώστε να μπορει να συντηρείται ένα σύστημα που μας στερεί το οξυγόνο κάθε μερα. Ξερναω. Κανείς δε είπε να μπουκετώνουμε όποιον ταξιτζή αρχίζει τις boomer μαλακίες και να μην προσφέρουμε ποτέ επιχειρήματα, αλλά όταν είσαι ο πυλώνας του συστήματος που χαιδεύει bootlickers για να σπείρει θάνατο, όταν έχεις κάνει τον ρατσισμό και τον μισογυνισμό διεθνή καριέρα, ε, όταν φας μερικές σφαίρες στην μάπα θα το απολαύσουμε χωρίς τύψεις.

Ο πρόσφατος θάνατος του Mad Clip έφερε στην επικαιρότητα τον προβληματισμό σχετικά με τα πρότυπα που προβάλλει η τραπ μουσική. Οι επικριτές του είδους φαίνεται να σοκάρονται με τη χυδαία γλώσσα, τον ωμό μισογυνισμό, την ακραία αντικειμενοποίηση των γυναικών και την ανάδειξη της τοξικής αρρενωπότητας, της επιδεικτικής κατανάλωσης, του glorification των ναρκωτικών και της εγκληματικότητας ως αυταξίες. Για εμένα, που είμαι ταυτόχρονα φεμινίστρια και fan του είδους, τα πράγματα είναι λίγο πιο περίπλοκα. Από τη μία φυσικά και βρίσκω τη γλώσσα και τις αξίες που προβάλλει η τραπ προβληματικές. Από την άλλη, δε μου αρέσει να προσποιούμαι ότι αυτά είναι αποκλειστικότητα της συγκεκριμένης μουσικής.

Συχνά μάλιστα βρίσκω όλη αυτή την κριτική μία κουτοπόνηρη προσπάθεια κάποιων να αποποιηθούν κάθε ευθύνη περί σεξισμού και τοξικής αρρενωπότητας μεταθέτοντάς τα σε μία υποομάδα ή υποκουλτούρα της οποίας δε μετέχουν. Με τρόπο παρόμοιο με τον οποίο σκάνε διάφοροι στη σελίδα και απαιτούν επανειλημμένως να κάνουμε κριτική των ριάλιτι, της θρησκείας γενικότερα ή του Ισλάμ ειδικότερα, μου φαίνεται ένας κομψός τρόπος αυτό-επιβεβαίωσης και απαλλαγής από κατηγορίες για σεξισμό έτσι ώστε το ζήτημα να μετατρέπεται τελικά σε μια κριτική όχι στον σεξισμό και την πατριαρχία, αλλά σε μία διαφορετική αισθητική ή μία υποκουλτούρα που νιώθουν ξένη προς τους ίδιους.

Η κριτική αυτή μπορεί να εμπεριέχει και ταξικό πρόσημο αν αναλογιστούμε για παράδειγμα τις ταξικές καταβολές και την απεύθυνση της τραπ, των realities ή των θρησκευτικών προλήψεων. Η απόρριψη και διακωμώδησή τους εμπεριέχουν συχνά μια επιτελεστικότητα μέσω της οποίας κάποιος έχει τη δυνατότητα να επιβεβαιώσει την ταξική, αισθητική και διανοητική του ανωτερότητα, την ίδια ώρα που μπορεί να καταναλώνει και να αναπαράγει άλλες πιο εύπεπτες μορφές μισογυνισμού και εξουσίας.

Μου φαίνεται για παράδειγμα από αφελές έως υποκριτικό να σοκαριζόμαστε τόσο με τους στίχους το Light στο κομμάτι που φέρνει τον τίτλο του γυναικοκτόνου Ο.J.

“Ξέρεις ότι θα σε σκότωνα,
Αν με πλήγωνες θα το ‘κανα,
Αν με κάποιον άλλο σ’ έπιανα,
Ξέρεις ότι θα το τελείωνα»

την ίδια ώρα που γενιές μεγάλωσαν σιγοτραγουδώντας χαρωπά γλυκερούς στίχους όπως:

«Γιατί με κάνεις να πονώ να υποφέρω τόσο,
Πρόσεξε γιατί μπορεί να σε σκοτώσω
Δεν αντέχω να σε βλέπω μ’ άλλους να γυρνάς
Γιατί με κάνεις να πονώ να υποφέρω τόσο
Πρόσεξε γιατί μπορεί να σε σκοτώσω
Πάψε πλέον να με τυραννάς»

Το πρόβλημα εδώ είναι ότι τα δύο κομμάτια εμπεριέχουν ακριβώς το ίδιο μοιραίο για τις γυναίκες πατριαρχικό μήνυμα, στην πρώτη περίπτωση όμως είναι η γλώσσα και η αισθητική της τραπ που προκαλεί την αγανάκτηση, ενώ στη δεύτερη περνάει σχεδόν απαρατήρητο. Όπως παρατηρεί και ο Halberstam, γνωστός ακαδημαϊκός της queer θεωρίας:

«πολλοί σχολιαστές της σύγχρονης αρρενωπότητας φτάνουν γρήγορα στη gangsta rap όταν θέλουν να παραθέσουν ένα ξεκάθαρο παράδειγμα σεξιστικών στίχων και συμπεριφορών. Και όμως, πολυάριθμα απαλά ροκ τραγούδια από τους John Mayer, Keith Urban και άλλων περνούν βαθιά σεξιστικά μηνύματα παιγμένα πάνω σε γλυκούς ρυθμούς.»

Συγκρίνοντας ένα τραγούδι του Keith Urban, ο οποίος δηλώνει πως θέλει μια γυναίκα να του μαγειρεύει και να χορεύει γυμνή στο μπαρ με αυτό του Jay Z, που λέει « If you’re having girl problems I feel bad for you son / I got 99 problems but a bitch ain’t one», o Halberstam παρατηρεί πως η χρήση της λέξης «bitch» παρά το θετικό νόημα της φράσης, προσδίδει μια σεξιστική χροιά με τρόπο που το τραγούδι του Keith Urban δεν το κάνει.

Θα ήταν ανόητο να υποστηρίξουμε, λοιπόν, πως η τραπ αποτελεί την υπέρτατη πηγή της τοξικής αρρενωπότητας και του προτύπου των γρήγορων αμαξιών, της εγκληματικότητας, της βίας, της ματσίλας, της παραβατικότητας ως μαγκιάς, της αντικειμενοποίησης της γυναίκας, του κυνηγιού του εύκολου (?) χρήματος, πράγματα δηλαδή που είναι σταθερά στην κουλτούρα μας εδώ και δεκαετίες -αρκεί να αναλογιστούμε διαχρονικά και mainstream πρότυπα αρρενωπότητας, όπως ο James Bond.

Αυτό δε σημαίνει φυσικά ότι η τραπ είναι υπεράνω κριτικής και δε βρίθει μισογυνισμού, τοξικής αρρενωπότητας και νεοφιλελεύθερων ιδανικών, αυτά όμως δεν είναι δική της επινόηση, προϋπήρχαν αυτής και είναι διάχυτα παντού. Αυτό που συμβαίνει με το συγκεκριμένο είδος είναι ότι ο μισογυνισμός του είναι πιο ωμός, πιο εξόφθαλμος και η γλώσσα του πιο χυδαία, με τρόπο που ενοχλεί όταν σε άλλα είδη πλασάρεται με τρόπο πιο υπόγειο, ρομαντικοποιημένο και ύπουλο, άρα και πιο αποδεκτό. Η τραπ συγκεκριμένα, ως μια μουσική που προέρχεται από περιθωριοποιημένες ομάδες, δεν κάνει καμία προσπάθεια να προσαρμόσει τη γλώσσα της και την αισθητική της στους κυρίαρχους μικροαστικούς κανόνες. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αυτό-παρουσιάζεται ως αντισυμβατική, ενώ στην πραγματικότητα αναπαράγει κυρίαρχα πρότυπα. Κι εδώ είναι το tricky σημείο, γιατί έτσι διατηρεί την τεράστια αφομοιοτικής της ικανότητα μέσα από μια ψευδεπίγραφη αυθεντικότητα, αν όχι και επαναστατικότητα.

Όπως το θέτει ο Mark Fischer στο βιβλίο του «Καπιταλιστικός Ρεαλισμός»:

Η gangsta rap ούτε απλώς αντανακλά προϋπάρχουσες κοινωνικές συνθήκες, όπως πολλοί από τους οπαδούς της υποστηρίζουν, ούτε είναι απλώς η αιτία αυτών των συνθηκών, όπως υποστηρίζουν οι κριτικοί της – μάλλον, είναι το κύκλωμα, όπου το χιπ χοπ και το ύστερο καπιταλιστικό κοινωνικό πεδίο αλληλοτρέφονται, αποτελώντας ένα από τα μέσα με τα οποία ο καπιταλιστικός ρεαλισμός μεταμορφώνεται σε ένα είδος αντιμυθικού μύθου. Η συνάφεια μεταξύ του χιπ χοπ και των γκανγκστερικών φιλμ, όπως ο Σημαδεμένος, η τριλογία του Νονού, το Reservoir Dogs, το Καλά παιδιά και το Pulp Fiction, προκύπτει από την κοινή τους δήλωση ότι έχουν απογυμνώσει τον κόσμο από συναισθηματικές ψευδαισθήσεις και ότι τον βλέπουν «ως αυτό που πραγματικά είναι»: ένας χομπσιανός πόλεμος όλων εναντίον όλων, ένα σύστημα αέναης εκμετάλλευσης και γενικευμένης εγκληματικότητας. Στο χιπ χοπ, γράφει ο Reynolds, «το να ‘έχεις επαφή με την πραγματικότητα’ σημαίνει το να έρχεσαι αντιμέτωπος με μια φυσική κατάσταση όπου το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό, όπου είσαι είτε νικητής είτε χαμένος, και όπου οι περισσότεροι θα είναι χαμένοι».

Εν ολίγοις, η τραπ δίνει φωνή σε περιθωριοποιημένες ομάδες περιγράφοντας τον καθημερινό αγώνα τους και τη σύγκρουσή τους με την αστυνομία, τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό και υπό αυτήν την έννοια έχει αντισυστημικά χαρακτηριστικά. Οι αξίες που προβάλλει όμως δε διατηρούν ένα εξεγερσιακό πρόσημο, γιατί εν τέλει αποδέχονται το σύστημα όπως είναι και προβάλλουν ως υπέρτατη αξία όχι την ανατροπή του, αλλά την επιβίωσή και την κυριαρχία εντός του. Περιγράφοντας κυνικά τον κόσμο ως μια ζούγκλα όπου επιβιώνει ο ισχυρότερος και επιδιώκοντας να γίνει ο ίδιος ο ισχυρότερος μέσω της επιβολής τόσο σε γυναίκες όσο και σε ανταγωνιστές άντρες, η τραπ τελικά αποδέχεται και διαιωνίζει ευρύτερα συστήματα εξουσίας, όπως ο καπιταλισμός και η πατριαρχία.

Είναι αλήθεια ότι η πατριαρική και καπιταλιστική ιδεολογία δεν ξεπηδάνε από το πουθενά, αχρονικά και α-ιστορικά, αντιθέτως κατασκευάζονται και ανακατασκευάζονται σε κάθε εποχή από συγκεκριμένους θεσμούς. Η ποπ κουλτούρα γενικά και η τραπ συγκεκριμένα είναι ένας από τους τρόπους που τα πατριαρχικά και καπιταλιστικά πρότυπα προβάλλονται κάθε φορά ως φρέσκα και cool, αντί για παλιά και απαρχαιωμένα. Προσποιούμενη πως περιγράφει τον κόσμο απλά «όπως είναι» (οι άντρες θέλουν απλά να γαμήσουν, η ζωή είναι σκληρή, η ματσίλα είναι τακτική επιβίωσης στο γκέτο κτλ) η τραπ τον (ανά)κατασκευάζει ως αναπόδραστο, χωρίς να προσφέρει ένα όραμα αλλαγής ή έστω ενσυναίσθησης.

Πού μας αφήνει η παραπάνω ανάλυση; Η τραπ προφανώς και αξίζει κριτική για τα πρότυπα που προωθεί, αλλά και αναγνώριση ότι δεν επινόησε κανένα από αυτά, ότι δεν υπήρξε καμία «καθαρή» εποχή όπου οι νέοι ήταν αγνοί και άσπιλοι μέχρι που τους διέφθειρε οποιοδήποτε μουσικό είδος. Κάθε γενιά άλλωστε είχε τουλάχιστον μια μουσική που δαιμονοποιούταν, αλλά είμαι σίγουρη ότι οι προπαππούδες,οι παππούδες, ακόμα και οι πατεράδες μας δεν ήταν λιγότερο σεξιστές, επειδή δεν άκουγαν τραπ, ραπ ή heavy metal. Επομένως, ίσως ήρθε η ώρα να σταματήσει αυτός ο ηθικός πανικός που επικεντρώνεται σε συγκεκριμένα είδη και εικόνες και να εστιάσουμε σε ευρύτερα συστήματα εξουσίας, αντί να προσποιούμαστε ότι θα τα ξεφορτωθούμε απλά προωθώντας καλύτερες καλλιτεχνικές επιλογές.

Πίσω από όσους υποστηρίζουν με πάθος ότι τις συγκρούσεις με τους μπάτσους στις πορείες τις προκαλούν πράκτορες του ίδιου του Κράτους ανιχνεύω τον ίδιο ψυχολογικό μηχανισμό που κάνει και γυναίκες να λένε «κι εγώ είμαι υπέρ της ισότητας αλλά δεν είμαι φεμινίστρια γιατί αγαπώ τους άντρες»: η ανάγκη να γίνεις αποδεκτή από τον καταπιεστή σου, δλδ το Κράτος. Γιατί έχεις τόσο εσωτερικεύσει την εξουσία του και τους κανόνες που σου έθεσε που συνεχίζεις να αναζητάς την αναγνώρισή και την επικύρωσή τους ακόμα και όταν παριστάνεις ότι εξεγείρεσαι εναντίον του.

Ετσι και οι διαδηλωτές που επιτίθενται λεκτικά σε κουκουλοφόρους αποκαλώντας τους ασφαλίτες και τάχα δειλούς επειδή κρύβουν το πρόσωπό τους κατά βάθος θέλουν να διακηρύξουν το πόσο πιο σωστοί είναι οι ίδιοι που διαμαρτύρονται μόνο με τους καθώς πρέπει τρόπους. Στην ουσία φωνάζουν: «σε παρακαλώ Κράτος, φέρσου μου καλύτερα, είμαι καλό παιδί, αξίζω την καλοσύνη σου, εγώ δε θα έκανα ποτέ κάτι τέτοιο. Εγώ συνεχίζω να σέβομαι τους νόμους του Κράτους ακόμα και όταν το θεωρώ ικανό να οργανώσει αυτή τη σκευωρία αποδίδοντας σε μένα τον διαδηλωτή αυτές τι αποτρόπαιες πράξεις».

Ίσως κάπου στο βάθος του υποσυνείδητού τους κρύβεται και η ντροπή που κουβαλά αυτή τους η πειθήνια στάση: έχουν ανάγκη να πιστέψουν ότι κανένας πραγματικά δεν θα ασκούσε βία ρισκάροντας την σωματική του ακεραιότητα και ελευθερία γιατί αυτό θα τον τοποθετούσε μπροστά στην συνειδητοποίηση ότι ο ίδιος δε θα έπαιρνε ποτέ αυτό το ρίσκο και άρα καλύτερα να το απαξιώσει για να μη νιώσει ελλιπής. Ξέρετε, όπως εκείνεις οι pick-me που σπεύδουν να βγάλουν τις φεμινίστριες αγάμητες για να μην έρθουν αντιμέτωπες με την δική τους υποταγή. Ή οι pick me που κρώζουν «κάτι ξέκωλα σαν εσένα φταίνε που δεν μας σέβονται οι άντρες» -αγνοώντας ότι το πρόβλημα είναι ότι το ένα φύλο έχει όλη την εξουσία να τιμωρεί συλλογικά το άλλο όπως το Κράτος έχει την εξουσία να βαράει δεξιά και αριστερά όποιον γουστάρει. Οι διαδηλωτές αυτοί λοιπόν θα υποστηρίξουν ταυτόχρονα ότι τα μπάχαλα τα κάνει το ίδοι το Κράτος ΚΑΙ ότι τα κάνουν ανεγκέφαλα 15χρονα που θέλουν να ξεσαλώσουν. Τα μπάχαλα δηλαδή ταυτόχρονα δεν υπάρχουν δλδ και όταν υπάρχουν δεν θα έπρεπε.

Κατανοητά και ανθρώπινα όλα αυτά. Σε έναν κόσμο που σου στερεί συνέχεια την αξιοπρέπεια πονάει να νιώθεις ότι η ειρηνική σου πορεία όσες εκατοντάδες κόσμο και να μαζέψει μπορεί πολύ έυκολα να αγνοηθεί με τρόπο που δεν μπορεί να αγνοηθεί η υλική ζημιά. Το αφήγημα ότι προβοκάτορες ξεκινάνε τα μπάχαλα τελικά βολεύει τους πάντες: τους ειρηνικούς διαδηλωτές γιατί δεν ξεβολεύονται από τα περιθώρια που τους έθεσε το Κράτος και το ίδιο το Κράτος που σπέρνει διχόνοια στους διαδηλωτές ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το όραμα ότι θα μπορούσαν να γίνουν κι άλλοι μέρος των συγκρούσεων για να μην μας μπαίνουν ιδέες.

Το να μην προτάσσεις την βία ως μέσο αγώνα -ή το κυριότερο μέσο αγώνα- είναι ας πούμε δικαίωμά σου αν και η επιλογή σου οφείλει να πλαισιώνεται από ένα ολοκληρωμένο πολιτικό σκεπτικό και όχι απλό αναμάσημα της αστικής νομιμότητας. Το να γατζώνεσαι σε ψεκασμένες θεωρίες ότι όλα αυτά τα υποκινεί το ίδιο το Κράτος πατρονάροντας τα ίδια τα υποκείμενα που δηλώνουν ρητά σε πολιτικα κειμενά τους ότι στηρίζουν τέτοια μέσα μου βγάζει την μια κουτοπόνηρη επιτελεστικότητα από ανθρώπους που αναζητούν μπισκοτάκι επειδή κατέβηκαν να ξεμουδιάσουν σε μία πορεία. Το Κράτος μπορεί να διαλύει όποια συγκέντρωση θέλει όποτε θέλει χωρίς καμία αφορμή και το κάνει συνεχώς. Ο λόγος που το αφήγημα περι προβοκάτσιας δουλεύει είναι ακριβώς επειδή θέτει σε κίνηση μια ρητορική μη-βίας από οσους εξανίστανται από τις ταραχές. Ακόμα λοιπόν και στο παρανοικό σενάριο που το Κράτος κατασκεύαζε τα μπάχαλα, ο μόνος τρόπος για να αποτύγχανε να απονομιμοποιήσει τις συγκεντρώσεις με αυτόν τον τρόπο θα ήταν όλοι μας να λέγαμε ότι η βία έτσι κι αλλιώς είναι δικαιολογημένη και ότι το Κράτος δε θα έπρεπε να επιτίθεται ΟΥΤΕ στους βίαιους διαδηλωτές.

Cheat sheet για τις πιο στανταρ ατάκες

«ναι αλλα εχουμε δει φωτογραφίες ασφαλιτών με κουκούλες»

No shit Sherlock, οι ασφαλίτες εξ ορισμού κρύβονται μέσα στο πλήθος και μάντεψε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να κρυφτείς-μια κουκούλα! Αυτό δε θα μπορούσε να σημαινει ότι είναι αυτοί που κάνουν τις συγκρούσεις με τους μπάτσους σε ένα παρανοικό σενάριο που ξέρουν ότι οι μολότωφ που θα πετάξουν δε θα βλάψει κανέναν συνάδελφό τους ή που καλούνται να καταστρέψουν την περιουσία των επιχειρηματιών την οποία αποστολή το Κράτος έχει να προστατεύει. Το να λες ότι τις συγκρούσεις τις κάνουν ασφαλίτες επειδή είδες μια φορά έναν λίτη με κουκούλα να αράζει με ματατζήδες είναι σαν να λες ότι δεν υπάρχουν φεμινίστριες επειδή μια φορά ο φίλος σου ο Τάκης εφτιάξε ένα ψεύτικο γυναικείο προφίλ και πόσταρε μαλακίες ως φεμινίστρια.

«ναι αλλά γιατί δεν περίμεναν να φύγει ο κόσμος»

Οι συγκρούσεις με τους μπάτσους αποτελούν ΜΕΡΟΣ της μαζικής διαμαρτυρίας όχι κάτι ξεχωριστό γι αυτό και έχουν μια συνέχεια. Ξεκινάνε συνήθως προς το τέλος τις πορείας όταν ο κόσμος έχει αρχίσει να φεύγει ώστε να υπάρχει μεταξύ άλλων και περιθώριο ελιγμών αλλά να μην είναι και τελείως εκτεθειμένοι στους μπάτσους. Χθες παντως ειχε ΉΔΗ δοθεί προτροπή διάλυσης από τα μεγάφωνα 15 λεπτά πριν ξεκινήσουν οι συγκρούσεις και η πλατεία είχε μισοαδειάσει. Άλλωστε αν το Κράτος οργάνωνε τις συγκρούσεις για να διαλύει τις συγκεντρώσεις θα έβγαζε νόημα να το κάνει από νωρίς πριν καταφέρουν να μαζέψουν επί ώρες χιλιάδες κόσμου.

«ναι αλλα υπήρχαν άτομα που κατέβηκαν για πρώτη φορά και φοβήθηκαν»

Κατανοητό αλλά είναι σαν να λέμε ότι κάθε συγκέντρωση πρέπει να αποτελεί την πιο ανώδυνη εμπειρία που δε θα ξεβολεύει ούτε καν τον ελάχιστον κοινό παρονομαστή. Όσους τρέξανε οι μπάτσοι πάντως ήταν άτομα που είχαν επιλέξει να μείνουν στην πλατεία τουλάχιστον 20 λεπτά αφοτου ξεκίνησαν τα σκηνικά.

«Αν οι μπάχαλοι δεν είναι πράκτορες του Κράτους γιατί τότε οι μπάτσοι τους αφήνουν ανενόχλητους και επιτίθενται στους ειρηνικούς διαδηλωτές»

Πρώτον γιατί είναι πιο εύκολο να προσεγγίσεις άοπλους διαδηλωτές από διαδηλωτές που μπορεί να σε κάψουν. Δεύτερον επειδή θέλουν να διασπάσουν τους διαδηλωτές τιμωρώντας αυτούς που δεν ασκησαν βία ώστε με τη σειρά τους να ασκήσουν πίεση σε αυτούς που το κάνουν όποτε παλιά Ναζί τιμωρούσαν ολόκληρα χωριά για πράξεις αντίστασης λίγων. Και τρίτον σε ποιο φανταστικό κόσμο οι μπάχαλοι φεύγουν ανενόχλητοι. Συνέχεια πέφτουν κι αυτοί στα χέρια των μπάτσων όταν τα πράγματα δεν πάνε σύμφωνα με το σχέδιο ή ξεμένουν από πολεμοφόδια.

“Μα ξέρω κόσμο που ξέρει κόσμο που έχει δει με τα ίδια του τα μάτ»

Όχι.