Το  Ted Lasso είναι η πιο feel good σειρά της τηλεόρασης. O Ted Lasso είναι μια συμπαθητική φιγούρα γεμάτη κατανόηση και αγάπη που μεταμορφώνει τους γύρω του με την αξιολάτρευτη και ήρεμη παρουσία του. Όλα στη σειρά είναι γλυκούλικα, χαριτωμένα και φιλόξενα, όλοι εξερευνούν και εκφράζουν τα συναισθήματά τους με ειλικρίνεια και αμεσότητα. Και αν κάποιος αντιστέκεται στο πνεύμα αυτό σύντομα λυγίζει καθώς η ζεστασιά του Ted Lasso είναι κολλητική.  Στην ομάδα του Ted Lasso δεν υπάρχουν κακοί, υπάρχουν μόνο θυμωμένοι άνθρωποι που δεν είναι σε επαφή με τα συναισθήματάς του. Δεν υπάρχει τίποτα που δεν λύνεται χωρίς καλή επικοινωνία. Είναι η κατεξοχήν σειρά που ενσαρκώνει το νέο πρότυπο αρρενωπότητας: τον cis ετερφοφυλόφιλο άντρα που μπορεί να ηγηθεί αλλά χωρίς βία, που μπορεί να κατακτήσει αλλά χωρίς επιθετικότητα, που μπορεί να γοητεύσει μια γυναίκα επειδή την ακούει, την φροντίζει και την βλέπει ως ίση.

Το πρότυπο αυτό φαντάζει ως πρόοδος καθώς βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με το φεμινιστικό λόγο των τελευταίων 10 ετών. Όπως κάθε νέα μορφή κανονικότητας όμως θα πρέπει να προσεγγίζεται στη βάση το πόσο καλά ταιριάζει με την κυρίαρχη κουλτούρα και το υπάρχον σύστημα. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από το εξής: το Ted Lasso διαδραματίζεται στον κόσμο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, δηλαδή ενός χώρου άκρως ανταγωνιστικού που λειτουργεί ως επιχείρηση και έχει σκοπό το κέρδος. Ο ίδιος ο Ted Lasso εμφανίζεται να μην ενδιαφέρεται καθόλου για την ίδια την νίκη αλλά μόνο για τις αξίες που ο ίδιος πρεσβεύει. Παρολαυτά η νίκη και η επιτυχία τελικά έρχονται ως φυσικό επακόλουθο των αξιών αυτών. Στο Ted Lasso όλοι λειτουργούν σαν οικογένεια παραδόξως όμως έχουν τα άριστα αποτελέσματα μιας αποδοτικής επιχείρησης.

Είναι πολλοί οι θεωρητικοί που έχουν ήδη από την δεκαετία του 80 αναλύσει τον τρόπο που το νέο ψυχοθεραπευτικό ήθος που σήμερα έχει ολκληρωτικά επικρατήσει είναι μία νέα μέθοδος διαχείρισης εντός του καπιταλισμού. Όπως επισημαίνει ο Furedi στο βιβλίο του Therapy Culture: Cultivating Vulnerability in an Uncertain Age: “Θεραπευτικές μορφές κοινωνικού ελέγχου εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά στη βιομηχανία, με σκοπό την αύξηση της αποδοτικότητας της εργασίας. Αρκετά βιομηχανικά πειράματα που πραγματοποιήθηκαν στη Βρετανία και στις ΗΠΑ έδειξαν ότι, όταν οι εργαζόμενοι λάμβαναν επαγγελματική φροντίδα και αναγνώριση και αισθάνονταν ότι κάποιος ενδιαφερόταν για την εργασιακή τους εμπειρία, η απόδοση και η παραγωγικότητά τους αυξάνονταν.»

Η ψυχολόγος στο 4^ο επεισόδιο της νέας σεζόν άλλωστε δηλώνει ρητά πως «επιτυχημένες ομάδες είναι οι χαρούμενες ομάδες και οι χαρούμενες ομάδες έχουν προπονητές που εξασφαλίζουν επικοινωνία και εμπιστοσύνη». Στην συνέχεια του επεισοδίου ο προπονητής επιδίδεται πράγματι σε ασκήσεις bonding της ομάδας όπου έχουν σχηματιστεί κλίκες -οι κλίκες ενδέχεται να εμποδίσουν την επικοινωνία μεταξύ των μελών και αυτό θα ήταν καταστροφικό για την αποδοτικότητα της ομάδας. Πρέπει λοιπόν να γίνουν όλες φίλες.

Το ότι το Ted Lasso εκπέμπει μια ατμόσφαιρα θαλπωρής και αισιοδοξίας οφείλεται στο ότι συνδυάζει επιτυχημένα την ψυχοθεραπευτική κουλτούρα με τις αξίες του φιλελεύθερου φεμινισμού. Στο σύμπαν του Ted Lasso το πρόβλημα δεν είναι ο καπιταλισμός, είναι η ματσίλα, η τοξική αρρενωπότητα, τα άλυτα τραύματα που δεν επικοινωνούντα.  Στον κόσμο του Ted Lasso δεν υπάρχουν ιεραρχίες, εκμετάλλευση, συγκρούσεις συμφερόντων, ταξική πάλη. Υπάρχει μόνο κακή επικοινωνία -όπως όμως παρατηρεί και ο Byung Chul Han στην Κοινωνία της Διαφάνειας, η κακή επικοινωνία λειτουργεί ως εμπόδιο στην ομαλή ροή του κεφαλαίου. Ακόμα και οι περιορισμοί του budget είναι απλά ένα φανταστικό εμπόδιο που μπορεί να λύσει ένα καλό, γεμάτο κατανόηση αφεντικό -ειδικά αν είναι γυναίκα. Στο σύμπαν αυτό η επιχείρηση αναμένεται ταυτόχρονα να πρεσβεύει κάποιες αξίες ακόμα και αν αυτές εμποδίζουν την κερδοφορία της, που εξ ορισμού αποτελεί το βασικό κίνητρο μιας επιχείρησης -μακροχρόνια όμως αυτές οι αξίες αναμένεται να την αυξήσουν καθώς εμψυχώνουν τους εργαζομένους και μετατρέπονται στο προσωπικό εταιρικό brand. Όταν εμφανίζεται μια εχθρική δύναμη στη σειρά αυτή συμπυκνώνεται στο πρόσωπο των αντρών, κυρίως πλούσιων, ηλικιωμένων, λευκών αντρών παλιάς κοπής. Αντιθέτως οι γυναίκες επιχειρηματίες συγκρούονται με το παλιό πατριαρχικό κατεστημένο και φαίνεται μαζί με τα λεφτά τους να φέρνουν και τις θηλυκές αξίες τις φροντιστικότητας και της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Και αν η έννοια της «συναισθηματικής νοημοσύνης» φαντάζει πιο «δημοκρατική» και λιγότερο ρατσιστική από αυτή του IQ, η Eva Illouz στο βιβλίο της Saving the Modern Soul: Therapy, Emotions, and the Culture of Self-Help παρατηρεί πως «Με τον ίδιο τρόπο που ο δείκτης νοημοσύνης (IQ) χρησιμοποιήθηκε για την ταξινόμηση των ανθρώπων στον στρατό και στον χώρο εργασίας, με στόχο την αύξηση της παραγωγικότητάς τους, έτσι και η συναισθηματική νοημοσύνη (EI) έχει καταστεί ένας τρόπος ταξινόμησης των περισσότερο και λιγότερο παραγωγικών εργαζομένων, αυτή τη φορά με βάση τις συναισθηματικές και όχι τις γνωστικές δεξιότητές τους» Η συναισθηματική νοημοσύνη δηλαδή, στην οποία οι γυναίκες αλλά και όσοι έχουν λεφτά για ψυχολόγους σκοράρουν ιδιαιτέρως καλά αποτελέσματα, δεν είναι παρά ένας άλλος τρόπος «να οργανώνονται κοινωνικές ομάδες γύρω από ένα νέο άξονα κοινωνικής κατάταξης» που μεταφράζεται σε κοινωνικά οφέλη όπως η επαγγελματική εξέλιξη και το κοινωνικό κεφάλαιο.  Το συναισθηματικό αυτό στιλ απλά ταιριάζει καλύτερα στην ύστερη καπιταλιστική οικονομία ιδίως των δυτικών χωρών που πλέον αποτελείται κυρίως από τον τομέα τον υπηρεσιών -εκεί η καλή επικοινωνία είναι πιο ουσιώδης από ό,τι σε ένα παραδοσιακό εργοστάσιο.

Το Ted Lasso δεν είναι η πρώτη σειρά που προωθεί το όραμα της επιχείρησης ως (δυσλειτουργικής) οικογένειας. Το Office, το Parks and Recreation, το Superstore έχουν προηγηθεί. Είναι αυτή όμως που το κάνει πιο επιτυχημένα από όλες γιατί το συνδυάζει εξαιρετικά ένα μοντέλο επιχειρηματικότητας με ένα μοντέλο αρρενωπότητας. Οι αξίες του διαθεματικού φεμινισμού και το ψυχοθεραπευτικό ήθος συνυφαίνονται με ένα νέο επιχειρησιακό πνεύμα που διατηρεί τις ίδιες ακριβώς ιεραρχίες και το ίδιο ακριβώς σύστημα που όμως τώρα φαντάζουν ακίνδυνα. Το Ted Lasso δεν είναι παρά ένα μοντέλο που ταιριάζει καλύτερα στις νέες ανάγκες του καπιταλισμού χρησιμοποιώντας τον φεμινισμό ως δούρειο ίππο για να μας πείσει ότι όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα με λίγη περισσότερη διαφορετικότητα και καλή καρδιά.

Σύμφωνα με ένα χαριτωμένο και μοιράσιμο tweet (βλ σχολια) οι γυναίκες είναι «συναισθηματικές», ποτέ δεν έχουμε δει καμία όμως να ρίχνει οξύ στο πρόσωπο κάποιου εξαιτίας των συναισθημάτων της. Ο ισχυρισμός αυτός δεν στέκει μπροστά σε μια ιστορική εξέταση. Στην Ελλάδα, στην δεκαετία του ’50 και του ’60 ήταν συχνό φαινόμενο μια γυναίκα να πετάει βιτριόλι σε έναν άντρα που αθέτησε την υπόσχεση γάμου ή την εγκατέλειψε για άλλη αφού την «διέφθειρε». Η κατηγορία αυτή εγκλημάτων υπαγόταν στα λεγόμενα «εγκλήματα τιμής» που αντιμετωπιζόταν με συμπάθεια από την κοινή γνώμη αλλά και τα δικαστήρια.

Στο βιβλίο «Δια λόγους τιμής: Βία, Συναισθήματα και Αξίες στην μετεμφυλιακή Ελλαδα» που διάβασα για κάποιο μάθημα κοινωνικης ανθρωπολογίας πολλά χρόνια πριν, εξετάζεται η συγκεκριμένη κατηγορία εγκλημάτων που συντελούνταν σύμφωνα με κάποια συγκεκριμένα πολιτισμικά σενάρια. Συνήθως ένας άντρας συγγενής, πατέρας ή αδερφός, μιας γυναίκας, αλλά και η ίδια η γυναίκα, αναλάμβανε να εκδικηθεί εκείνον που την «ατίμασε» ενώ άλλοτε οι άντρες συγγενείς στρέφονται ενάντια στην γυναίκα που «εξέθεσε» την οικογένεια. Σε αυτό το πλαίσιο οι λεγόμενες «βιτριολίστριες» επιτίθεντο στον άντρα τραυματίζοντάς τον και συχνά δηλώνοντας στην αστυνομία αμετανόητες. Άλλες φορές του επιτίθονταν με όπλο ή μαχαίρι κατορθώνοντας να τον σκοτώσουν. Το βιβλίο εξετάζει την πορεία μέσα από την οποία τα εγκλήματα αυτά άρχισαν να αντιμετωπίζονται λιγότερο ευνοικά από τα δικαστήρια και την κοινωνία εν γένει.

Τα παραπάνω δεν τα λέω φυσικά με την έννοια «ε να και οι γυναίκες τα ίδια κάνουν» ή για να ισχυριστω ότι δεν υπάρχει πατριαρχία επειδή και οι γυναίκες ασκούν βία κατά των αντρών. Το ακριβώς αντίθετο. Τα εγκλήματα αυτά άλλωστε έχουν ιδιαιτέρως έμφυλο χαρακτήρα, υπαγορεύονται από άκρως πατριαρχικά αφηγήματα περί τιμής και ντροπής και σχετίζονται άμεσα με την εξουσία των αντρών επί των γυναικών εντός της οικογένειας. Το σημαντικότερο είναι πως οι γυναίκες δράστριες μας βοηθάνε να τεκμηριώσουμε ότι η άσκηση βίας δεν έχει τίποτα το «φυσικό» και το βιολογικό. Οι γυναίκες δεν είναι λιγότερο βίαιες επειδή έχουν πιο ήπια, ήρεμη και υποταγμένη φύση. Αλώστε η μεγαλύτερη υποταγή τους εντός της πατριααρχικής οικογένεια τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν ακριβώς αυτό που μπορούσε να της οδηγήσει στη βία όταν ένιωθαν ότι απειλούταν ο πυρήνας της γυναικείας υποκειμενικότητάς τους αλλά και το μέλλον τους στην κοινωνία. Τα εγκλήματά τιμής, και ειδικά όταν διαπράττονταν από τις ίδιες τις γυναίκες, είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να αποφυσικοποιήσουμε την βία και να την συνδέσουμε όχι μόνο με τις υλικές συνθήκες (προανώς η οικονομική εξάρτηση των γυναικών από τους άντρες ήταν στην βάση όλων αυτών) αλλά και το πώς αυτές οι συνθήκες συνδέονται με την κουλτούρα και την κατασκευή των ίδιων των συναισθημάτων. Όπως δηλαδή συμβαίνει με τα «εγκλήματα πάθους» και τις γυναικοκτονίες σήμερα.

Σε αυτό θα ήθελα να προσθέσω και το εξής. Η άσκηση βίας, οποιασδήποτε βίας, ακόμα και βίαιης αντίστασης στην εξουσία, καταδικάζεται συχνά ανεξάρτητα από το κίνητρό της . Στην δικαιολόγηση της καταδίκης αυτής έχει πρόσφατα προστεθεί και ένας υποτιθέμενα φεμινιστικός λόγος σύμφωνά με τον οποίο η βία είναι «μάτσο», επειδή είναι άμεσα συνδεδεμένη με την πατριαρχία καθώς ασκείται συνήθως από άντρες και όχι από γυναίκες -το οποιό αληθεύει. Το ιδανικό που προβάλλεται έτσι είναι να γίνουμε όλοι ήπιοι και κατά της βίας όπως οι γυναίκες. Αν η αντρική βία εξαλειφθεί, σύμφωνα με αυτό το σενάριο, όλοι θα είμαστε καλύτερα. Αυτό που δεν λαμβάνει υπόψη της αυτή η λογική είναι ότι στην πατριαρχία το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι άντρες μαθαίνουν να εκφράζονται βίαια αλλά και ότι ταυτόχρονα οι γυναίκες μαθαίνουν να την αποφεύγουν. Αυτό δημιουργεί μια δυναμική που θυματοποιεί τις γυναίκες οι οποίες απλά δεν είναι εξοικειωμένες με την βία, δεν έχουν μάθει να την ασκούν από τα νηπιακά τους χρόνια παλεύοντας με συμμαθήτριές τους, δεν είναι εκπαιδευμένες σε αύτη και έτσι τρομοκρατούνται και ελέγχονται ευκολότερα από αυτήν. Το πρόβλημα δεν είναι δηλαδή μόνο στο ποιος ασκεί τη βία αλλά και στο ποιος θεωρείται αδιανόητο να την ασκήσει, δημιουργώντας μια μόνιμη ανισορροπία. Από αυτή την άποψη οι βιτριολίστριες δείχνουν οτι η τάξη αυτη μπορεί να ανατραπεί